Nazwisko? Filipek

W każdym z nas pojawia się w końcu to podstawowe pytanie o tożsamość - kim jestem? Skąd pochodzę? Kim byli moi dziadkowie, pradziadkowie, przodkowie? Co robili i gdzie żyli? Człowiek w pewnym momencie uświadamia sobie, że to nie on był pierwszy na tym świecie, ale że łączą go rozliczne więzy pokrewieństwa, a także że ma rozległe grono przodków. Przy tym warto zastanowić się, czy aby nazwisko nie jest tropem, który pomoże nam odkryć skąd pochodzimy i kim jesteśmy.

Jako osoba zainteresowana historią i genealogią mojej rodziny, postanowiłam prześledzić pochodzenie, a także znaczenie kilku nazwisk. Zacznę od tego, które noszę.

FILIPEK

Według klasyfikacji semantycznej nazw własnych Witolda Taszyckiego z 1946 r., nazwisko 'Filipek' może być klasyfikowane na kilka różnych sposobów:

a) jako nazwisko odimienne pochodzące od imienia Filip. Jest to imię pochodzenia greckiego Philippos, które oznaczało 'lubiącego konie i jazdę konną'¹. Składa się z greckich słów philos 'kochany, drogi, przyjaciel', 'lubiący' oraz hippos 'koń'².

b) jako nazwisko patronimiczne, odojcowskie wg klasyfikacji Józefa Bubaka, zdrobnienie od imienia Filip (takie przypuszczenie podaje Andrzej Karlikowski w książce Nasze nazwiska)

c) jako nazwisko odmiejscowe pochodzące od nazwy miejscowości Filipki³

d) jako nazwisko odapelatywne pochodzące od staropolskiego, gwarowego słowa filip oznaczającego zająca⁴.

Imię Filip w Polsce notowane jest od XII w., a nazwisko Filipek, jak podaje Kazimierz Rymut, zanotowano po raz pierwszy w 1398 r. Można sądzić, że jest to nazwisko dość popularne, gdyż po pierwsze znalazło się w publikacji Jarosława Macieja Zawadzkiego noszącej znamienny tytuł 1000 najpopularniejszych nazwisk w Polsce, a po drugie uwzględniając informacje z książki Andrzeja Karlikowskiego z 2012 r., nazwisko to noszą 9292 osoby. Wcale niemało! U Zawadzkiego liczba osób noszących to nazwisko wynosi 8930, ale należy zwrócić uwagę, że jest to publikacja wcześniejsza, z 2002 r. Sądzić zatem można, że Filipkowie mają ewidentną tendencję wzrostową :) Obydwaj badacze zgadzają się jednak co do jednego – ponad 70% osób o tym nazwisku mieszka na terenie Polski południowo-wschodniej.

W naszej genealogii rodzinnej dotarliśmy do siedmiu pokoleń wstecz. Pośród tych siedmiu pokoleń mamy 62 osoby, które nosiły lub noszą nazwisko Filipek. Pierwszym, najstarszym z naszej linii Filipkiem, którego imienia nie znamy, był ojciec Stanisława Filipka, urodzonego w 1846 r., a jego (Stanisława) żoną była Franciszka (ur. 1848 r.).

Ciekawostka „na dodatek”:

Przy okazji w Naszych nazwiskach Andrzeja Karlikowskiego natknęłam się na ciekawe wyjaśnienie przysłowia związanego ze staropolskim filipem [zającem] - „wyrwał się/wyskoczył jak filip z konopi”. Przysłowie to „wyśmiewa wystąpienie, zabranie głosu nie w porę. Filip w tym wypadku to właśnie zając, który w silnie pachnących i gęstych konopiach czuje się bezpieczny przed psami na polowaniu, do czasu, kiedy z nich nie wyskoczy”⁵. 

_________________________________________________________________________________ 

1 A. Karlikowski, Nasze nazwiska, Warszawa 2012, s. 101.

2 K. Rymut, Nazwiska Polaków. Słownik historyczno-etymologiczny, Kraków 1999, t. I, s. 193-194. K. Rymut, Nazwiska Polaków, Wrocław-Warszawa-Kraków 1991, s. 116.

3 Takie pochodzenie podają A. Karlikowski, Nasze nazwiska, Warszawa 2012, s. 102 oraz J.M. Zawadzki, 1000 najpopularniejszych nazwisk w Polsce, Warszawa 2002, s. 93.

4 Tamże.

5 A. Karlikowski, dz. cyt., s. 101.