Gorliwy Grzegorz

Zagadkowy tytuł nie odnosi się do jakiejś niesamowitej historii rodzinnej (przynajmniej ja takiej nie kojarzę), lecz ma ścisły związek semantyczny z nazwiskiem, które dzisiaj opiszę.

Aleksandra Mika z domu Grzegorczyk to dla mnie prababcia ze strony mamy, gdyż jest to mama mojego dziadka Kazimierza, który z kolei jest tatą mojej mamy – Marii Filipek (de domo Mika¹). Po napisaniu tego zdania stwierdzam odkrywczo prawdę starą jak świat, że praca genealoga to istny labirynt wrażeń, a opisywanie koligacji rodzinnych i tego kto jest kim, a tym bardziej - kto jest kim dla kogo, to fascynujące wyzwanie. Z jednej strony, gdy się to czyta odnosi się słuszne i uzasadnione wrażenie, że jest to skomplikowany kłębek wzajemnych zależności, w którym w pewnym momencie człowiek zaplątuje się tak, iż potrzebuje do wydostania się z tego typu tarapatów co najmniej wybawczyni Ariadny. Zaś z drugiej strony, oczywistym jest jednak fakt, że przecież to wszystko jest takie logiczne i klarowne – przecież każdy potomek jest naturalnym następcą swojego przodka. Czysta logika! A każda relacja rodzinna to pewien związek przyczynowo-skutkowy, za którym kryją się rozmaite historie rodzinne, często i gęsto przepełnione barwnym poczuciem humoru opowiadającego.

Skąd więc ten gorliwy Grzegorz? Przyjrzyjmy się bliżej pochodzeniu i znaczeniu nazwiska panieńskiego prababci Aleksandry.

GRZEGORCZYK

Nazwisko Grzegorczyk można zaklasyfikować na dwa sposoby:

a) jako nazwisko odimienne pochodzące od imienia Grzegorz. Imię to jest pochodzenia greckiego - Gregorios, co oznacza 'gorliwy, czuwający'. Notowane jest w Polsce od średniowiecza, od XII wieku².

b) jako nazwisko odmiejscowe pochodzące od nazwy topograficznej Grzegorczykówka. Ale może też zaistnieć sytuacja odwrotna, gdy to od nazwiska zostaje utworzona nazwa miejscowa. U Zawadzkiego zostało to zapisane skrótowo, dlatego podaję obydwie możliwości³. Zawadzki podaje również ogólny zasięg terytorialny nazwiska – ponad 45% osób noszących to nazwisko mieszka w części doliny Wisły (od Śląska do Warszawy)⁴.

Grzegorczyk w liczbach

Kazimierz Rymut podaje dwie daty pierwszego notowania tego nazwiska. W Nazwiskach Polaków⁵ jako datę pierwszego zanotowania nazwiska Grzegorczyk podano rok 1685, a w Nazwiskach Polaków. Słowniku historyczno-etymologicznym⁶ widnieje rok 1524. Należy pamiętać jednak o tym, że Nazwiska Polaków były pracą wstępną badacza, przyczynkiem do stworzenia późniejszego słownika.

Według Słownika nazwisk współcześnie w Polsce używanych⁷ aż 10 123 osoby noszą to nazwisko. Natomiast Zawadzki w „Rankingu popularności nazwisk” podaje, że aż 10 835 osób posługuje się tym nazwiskiem i z tego względu sytuuje nazwisko 'Grzegorczyk' na 363 miejscu swojego rankingu⁸.

W naszej genealogii rodzinnej mamy zapisanych tylko 8 osób, które nosiły lub noszą do tej pory nazwisko Grzegorczyk. Tym właśnie nazwiskiem panieńskim prababci Oli kończę na ten moment głębsze zapoznawanie się z nazwiskami rodzinnymi po kądzieli, a w kolejnych postach „przeskoczę” do nazwisk od strony mojego taty, czyli nazwisk rodziny po mieczu⁹.

__________________________________________________________________________________

1 Zob. też: http://zapytajprzodkow.blogspot.com/2017/05/de-domo-mika.html.

2 K. Rymut, Nazwiska Polaków. Słownik historyczno-etymologiczny, Kraków 1999, t. I, s. 276-277. K. Rymut, Nazwiska Polaków, Wrocław-Warszawa-Kraków 1991, s. 128. Takie pochodzenie nazwiska (odimienne) podaje również J.M. Zawadzki, 1000 najpopularniejszych nazwisk w Polsce, Warszawa 2002, s. 108.

3 J.M. Zawadzki, dz. cyt., s. 108.

4 Tamże.

5 K. Rymut, Nazwiska Polaków, s. 129.

6 K. Rymut, Nazwiska Polaków. Słownik historyczno-etymologiczny, s. 277.

7 Słownik nazwisk współcześnie w Polsce używanych, wydał Kazimierz Rymut, t. III [E-G], Kraków 1993, s. 560.

8 J.M. Zawadzki, dz. cyt., s. 296.

9 Po mieczu – to zwrot określający naszych przodków w linii męskiej, czyli krewnych ojca.